Archive for category: Uncategorized

ከመምህር አዲሱ በዛብህ

ጰጥሪቃ እና ቴክታ የሚባሉ ደጋግ ሰዎች በኢየሩሳሌም በአንድነት ተጋብተው ይኖሩ ነበር፡፡ እነዚህም በእግዚአብሔር የሚያምኑ የተወደዱ ጻድቃን ሰዎች ነበሩ፡፡ እነዚህም ሰዎች በእግዚአብሔርም በሰውም ዘንድ የተመሰከረለላቸው ባለጸጎች ነበሩ፡፡ ነገር ግን መካን ስለነበሩ ሀብታቸውን የሚወርስ ልጅ አልነበራቸውም፡፡

አንድ ቀን ጴጥርቃ ቴክታን እንዲህ አላት፡- ‹‹እኅቴ ሆይ! ይህን ሁሉ የሰበሰብነውን ገንዘባችንን ምን እናደርገዋለን? ልጅ የለን የሚወርሰን አንቺም መካን ነሽ፣ እኔም ካንቺ በቀር ሌላ ሴት አላውቅም›› አላት፡፡ እርሷም ‹‹ወንድሜ ሆይ! አምላከ እስራኤል ለእኔ ልጅ ቢነሳኝ አንተም እንደኔው ሆነህ ትቀራለህን? ከሌላ ውለድ እንጂ›› ብላ ብታሰናብተው እርሷ ለእርሱ አስባ እንዲህ ያለ ምክር ብትሰጠው እርሱም ለእርሷ አስቦ ‹‹እንደዚህ ያለ ነገር እንኳንስ ላደርገው በልቡናዬም እንዳላስበው አምላከ እስራኤል ያውቃል›› አላት፡፡

እርሷም ‹‹አምላከ እስራኤል የሚያደርገውን የሚያውቅ የለም፣ ትናንትና ማታ በሕልሜ ነጭ ጥጃ ከማሕፀኔ ስትወጣ ያችም ነጭ ጥጃ ሌላ ነጭ ጥጃ ስትወልድ እንዲሁ እስከ ሰባት ትውልድ ሲዋለዱ ሰባተኛይቱ ጨረቃን ስትወልድ፣ ጨረቃዋም ፀሐይን ስትወልድ አየሁ›› አለችው፡፡ እርሱም በጠዋት ከሕልም ፈቺ ዘንድ ሄዶ የነገረችውን ሁሉ ነገረው፡፡

ያም ህልም ፈቺ ‹‹እግዚአብሔር በምሕረቱ አይቷችኋል በሣህሉ መግቧአችኋል፣ ሰባት አንስት ጥጆች ሰባት ሴቶች ልጆችና የልጅ ልጆች ትወልዳላችሁ፣ ከቤታችሁ ሰባተኛይቱ ጨረቃ መውለዷ ከሰው የበለጠች ከመላእክትም የከበረች ደግ ፍጥረት ትወልዳላችሁ፤ የፀሐይ ነገር ግን አልታወቀኝም›› አለው፡፡

እርሱም የነገረውን ሁሉ ሄዶ ለሚስቱ ነገራት፡፡ እርሷም ‹‹እንጃ አምላከ እስራኤል የሚያደርገውን ማን ያውቃል!›› ብላ ዝም አለች፡፡

ከዚያም ፀንሳ ሴት ልጅ ወለደች፡፡ ስሟንም ሔሜን ብለው አወጡላት፤ ሔሜንም አድጋ ለአካለ መጠን ስትደርስ ባል አጋብተዋት ሴት ልጅ ወለደች፣ በስምንተኛ ቀኗም ዴርዴ ብለው ስም አወጡላት፡፡ ዴርዲም አድጋ እንዲሁ ሴት ወለደችና ቶና አለቻት፣ ቶናም እንዲሁ ሴት ልጅ ወልዳ ሲካር አለቻት፣ ሲካርም እንዲሁ ሴት ልጅ ወልዳ ሴትና አለቻት፣ ሴትናም እንዲሁ ሴት ልጅ ወልዳ ሔርሜላ አለቻት፣ ሔርሜላም እንዲሁ ሴት ልጅ ወልዳ ንጽሕት ቅድስት ክብርት የምትሆን እመቤታችንን የወለደቻትን ቅድስት ሐናን ወለደች፡፡

ይህችም ቅድስት ሐና በሥርዓት አድጋ ለአእምሮ ስትበቃና አካለ መጠን ስትደርስ ከቤተ መንግሥት ወገን ከነቅዱስ ዳዊት ወገን ከሆነው ከቅዱስ ኢያቄም ጋር አጋቧት፡፡

እነዚህ ቅዱሳን ኢያቄምና ሐና በአንድነት ተጋብተው ሲኖሩ ልጅ አጡ፡፡ እነርሱም እጅግ ደጋግ ሰዎች ነበሩ፡፡ አንድ ልጅ እንኳ ስላልነበራቸው እጅግ ያዝኑ ነበር፡፡ ወደ ቤተ መቅደስ እየሄዱ እግዚአብሔር ልጅ ይሰጣቸው ዘንድ አጥብቀው ይለምኑት ነበር፡፡ መባ ይዘው ለሊቀ ካህኑ ሲሰጡት ሊቀ ካህኑም እንኳ ሳይቀር ‹‹እግዚአብሔር ብዙ ተባዙ ያለውን ሕግ በእናንተ ላይ እንዳይፈጸም አድርጎ ልጅ የከለከላችሁ ኃጢአተኛ ብትሆኑ ነውና መባችሁን አልቀበልም›› ብሎ በእጅጉ አሳዝኗቸዋል።

እነርሱም በሊቀ ካህኑ እያዘኑና እየተከዙ ሲመለሱ ከድካማቸው ያርፉ ዘንድ ዛፍ ሥር ተቀመጠው ሳለ ርግቦች ጫጩቶቻቸውን ሲያጫውቱ ተመልክተው ‹‹ለእነዚህ ወፎች እንኳ ልጆችን የሰጠህ አምላክ ለእኛስ መች ይሆን ልጅ የምትሰጠን?›› ብለው እጅግ አምርረው አለቀሱ፡፡
ቅዱስ ኢያቄምና ቅድስት ሐና ሲያዝኑ ሲጸልዩ ውለው ከዘካርያስ ከሊቀ ካህናቱ ሄደው ‹‹አቤቱ ጌታችን ሆይ ወንድ ልጅ ብንወልድ ተምሮ ቤተ እግዚአብሔርን አገልግሎ እንዲኖር እንሰጣለን፤ ሴት ልጅም ብንወልድ ውኃ ቀድታ መሶብ ወርቅ ሰፍታ መጋረጃ ፈትላ ካህናትን አገልግላ እንድትኖር እንሰጣለን›› ብለው ስእለት ተሳሉ፡፡

ዘካርያስም ‹‹እግዚአብሔር ጸሎታችሁን ይስማችሁ ስለታችሁን ይቀበልላችሁ፤ የልቡናችሁን ሐሳብ ይፈጽምላችሁ›› ብሎ አሳረገላቸው፡፡

ከዚህም በኋላ ቅድስት ሐናና ቅዱስ ኢያቄም ዕለቱን ራእይ አይተው አደሩ፡፡ ራእዩስ እንዴት ነው ቢሉ

ኢያቄም ‹‹ሰባቱ ሰማያት እንደ መጋረጃ ተገልጠው ከላይኛው ሰማይ ነጭ ወፍ ወርዶ በራሴ ላይ ሲቀመጥ አየሁ›› አላት፡፡ ‹‹ወፍ›› የተባለው ጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ነው፤ ነጭነቱ ንጽሐ ባህሪው ነው፤ ‹‹ከላይኛው ሰማይ ነጭ ወፍ ወርዶ በራሴ ላይ ሲቀመጥ አየሁ›› ማለቱ የኢያቄምን (የሰውን) ባህርይ ባህርይ እንዳደረገው ዕወቅ ሲል ነው፡፡ ሰባቱ ሰማያት የተባሉ የጌታችን ምልአቱ ስፍሐቱ ርቀቱ ልዕልናው ነው፡፡

ቅድስት ሐናም ‹‹እኔም ደግሞ አየሁ እንጂ›› አለችው፡፡ ‹‹ምን አየሽ?›› ቢላት ‹‹ነጭ ርግብ መጥታ በራሴ ላይ ወርዳ በጆሮዬ ገብታ በማሕፀኔ ስትተኛ አየሁ›› አለችው፡፡ ‹‹ርግብ›› የተባለች እመቤታችን ድንግል ማርያም ናት፣ ነጭነቱ ንጽሕናዋ ቅድስናዋ ድንግልናዋ ነው፡፡ ‹‹ነጭ ርግብ መጥታ በራሴ ላይ ተቀምጣ ከራሴ ወርዳ በጆሮዬ ገብታ በማሕፀኔ ስትተኛ አየሁ›› ማለቷ ብሥራተ ገብርኤልን በጆሮዋ ሰምታ እመቤታችን ቅድስት ድንግል ማርያም ጌታችንን መፅነሷን የሚያስረዳ ነው፡፡ ይህንኑም ራእይ ያዩት ሐምሌ ፴ ቀን ነው፡፡

እነርሱም እንዲህ ያለ ራእይ ካየን ብለው ዕለቱን በሩካቤ ሥጋ አልተገናኙም ይልቁንም ፈቃደ እግዚአብሔር ቢሆን ብለው አዳምንና ሔዋንን ‹‹‹ብዙ ተባዙ ምድርንም ምሏት› ብሎ አምላክ ለእኛስ ይልክልን የለምን!›› ብለው ዕለቱን አልጋ ምንጣፍ ለይተው እስከ ሰባት ቀን ድረስ ለየብቻቸው ሰነበቱ፡፡ ነሐሴ በባተ በሰባተኛው ቀን ‹‹ከሰው የበለጠች ከመላእክት የከበረች ደግ ፍጥረት ትወልዳላችሁና ዛሬ በሩካቤ ሥጋ ተገናኙ ብሏችኋል ጌታ›› ብሎ መልአኩ ለሐና ነገራት፡፡ በፈቃደ እግዚአብሔር በብሥራተ መልአክ እመቤታችን እግዝእትነ ማርያም ተፀነሰች፡፡ 

እግዚአብሔር አምላክ አብርሃምንና ሣራን የተመለከተ አምላክ በኢያቄምና ሐና አማካኝነት ለዓለም ድኅነት ምክንያት የሆነችውንና ዓለም ሳይፈጠር በአምላክ ልቡና ታስባ ትኖር የነበረች፣ የተነገረላት ትንቢት ሊፈጸም የአባት የእናቷ የቅድመ አያቶቿ ራእይ ሊተረጎም ጌታ የፈቀደበት ጊዜ ሲደርስ እመቤታችን እግዝእትነ ማርያም እሑድ ዕለት ነሐሴ ሰባት ቀን በ፶ወ፬፻፹ወ፭ ዓ.ዓ ተፀነሰች፡፡

እመቤታችን ከተፀነሰች በኋላ አይሁድ ቀንተው ተነሡባቸው፡፡ ቅናቱ እንዴት ነው ቢሉ ሳሚናስ የሚባል የጦሊቅ ልጅ ከኤዶቅ ከአጎቱ ቤት ሄዶ ሞተ፡፡ እነርሱም እንቀብራለን ብለው በአልጋ ይዘው ሲሄዱ ከመንገድ አሳረፉት፡፡

ቅድስት ሐናም የአጎቷ ልጅ ነበርና ለማልቀስ ብትደርስ ዘመዶቿ ሁሉ ተሰብስበው ሲላቀሱ ቆዩአት፤ እርሷም አብራ እየዞረች ስታለቅስ ጥላዋ ቢያርፍበት መግነዝ ፍቱልኝ ሳይል ብድግ ብሎ ተነሥቶ ‹‹ስብሐት ለኪ ማርያም እሙ ለፀሐየ ጽድቅ ለአብ ሙሽራው ለወልድ ወላዲቱ ለመንፈስ ቅዱስ ጽርሐ ቤቱ ተፈሥሒ ደስ ይበልሽ” ብሎ ሰገደላት፡፡

አይሁድም ይህ ተአምር ሲደረግ ከዚያው ነበሩና ‹‹ምነው ሳሚናስ ምን አየህ? ምን ትላለህ?›› ቢሉት እርሱም ‹‹ከዚህች ከሐና ማሕፀን የምትወለደው ሕፃን ‹ሰማይን ምድርን አየርን የፈጠረ አምላክን ትወልዳለች› እያሉ መላእክት ሁሉ ሲያመሰግኗት ሰማሁ›› አላቸው፡፡ ዳግመኛም ‹‹እኔንም ያነሣችኝ የፈወሰችኝ ያዳነችኝ እርሷ ናት›› አላቸው፡፡ አይሁድም ‹‹በል ተወው ሰማንህ›› ብለው ቅናት ጀመሩ፡፡ ቅድስት ሐና በእርጅናዋ ጊዜ መፅነሷን የተመለከቱ ዘመዶቿና የሀገሯ ሰዎች ተገርመው እየመጡ ይጠይቋት ነበር፡፡ እመቤታችን ማርያም በፅንስ እያለች ብዙ ተአምራትን አድርጋለች። ከእነዚህም መካከል ዐይነ ስውር የነበረችው የአርሳባን ልጅ ወደ ሐና መጥታ ሐና መፅነሷን ለማረጋገጥ ሆዷን ዳሰሰቻት፡፡ እርሷም ሳታስበው ዐይኗን ስትነካ ዐይኗ በራላት፡፡ እመቤታችንም በተፀነሰች በ፱ የግንቦት መባቻ ዕለት ግንቦት ፩ ተወለደች፡፡

✍️ የድንግል ማርያም መወለድ በነገረ ድኅነት (በመዳን ታሪክ) ያለው ሚና በብሉይ ኪዳን፣ በሐዲስ ኪዳን እና በሊቃውንት አንደበት።

የድንግል ማርያም ሚና በነገረ ድኅነት (The Role of Virgin Mary in Salvation)
የድንግል ማርያም መወለድ የሰው ልጅ የመዳን ታሪክ (ነገረ ድኅነት) ማእከላዊ አካል ነው። እርሷ የሰውን ልጅ ከእግዚአብሔር ጋር ለማስታረቅ የተዘጋጀች ተንከተም፤ ድልድይ፣ የአምላክ ማደሪያ እና የሕይወት እናት ናት። ይህ ታላቅ ሚናዋን በብሉይ ኪዳን፣ በሐዲስ ኪዳንና በሊቃውንት አንደበት ብለን ከፋፍለን እንመልከተው።

1. በብሉይ ኪዳን

ብሉይ ኪዳን የክርስቶስን መምጣት እና የድንግል ማርያምን ሚና በጥላ /በምሳሌ/ (Typology) ያሳያል። እግዚአብሔር አዳምና ሔዋን ከገነት ከተባረሩበት ጊዜ አንሥቶ የሰውን ልጅ ለማዳን ዕቅድ ነበረው።

✍️ ትንቢት (Prophecy): የመጀመሪያው ትንቢት የተሰጠው ነው። (ዘፍ. ፫፡፲፭) እግዚአብሔር ለእባቡ (ለሰይጣን) ሲናገር፣ “በአንተና በሴቲቱ መካከል፥ በዘርህና በዘርዋ መካከል ጠላትነትን አደርጋለሁ፤ እርሱ ራስህን ይቀጠቅጣል፥ አንተም ሰኮናውን ትጠብቃለህ“ ይላል። እዚህ ላይ “ሴቲቱ” ድንግል ማርያም ስትሆን፣ “ዘርዋ” ደግሞ ዲያብሎስን ድል ያደረገው ኢየሱስ ክርስቶስ ነው።

✍️ የኢሳይያስ ትንቢት:- ኢሳይያስ ፯፥፲፬ ላይ “እነሆ፥ ድንግል ትፀንሳለች፥ ወንድ ልጅም ትወለዳለች፥ ስሙንም አማኑኤል ብለው ይጠሩታል“ በማለት ከድንግል መወለዱን በግልጽ ተነገሯል። ይህ ትንቢት ማርያም የአምላክ እናት እንደምትሆን ያረጋግጣል።
✍️ ምሳሌዎች (Typologies): ብሉይ ኪዳን ማርያምን የሚመስሉ ብዙ ሴቶችን እና ነገሮችን ይዟል፡
✍️ የሙሴ ቍጥቋጦ: ሙሴ በነበልባል የተዋሐደች ነገር ግን ያልተቃጠለች ቍጥቋጦ አየ (ዘጸአት ፫)። ይህች ቍጥቋጦ አምላክ በድንግልና የፀነሰችውን ማርያምን ትመስላለች፤ እሳተ መለኮትን ተሸከመች፤ ግን አልተቃጠለም፤ ድንግልናዋም አልተለወጠም።
✍️ የኖኅ መርከብ: የሰው ልጅን ከጥፋት ውኃ እንዳዳነች፣ ማርያምም የዓለምን መድኀኒት በመያዝ የሰው ዘርን ከዘላለማዊ ጥፋት አድናለች።

✍️ የኪዳኑ ታቦት: ታቦቱ የእግዚአብሔርን ቃል ኪዳን ጽላት እንደያዘ፣ ማርያምም የብሉይ ኪዳን ፍጻሜ የሆነውን ክርስቶስን በማሕፀኗ ተሸከመች።

2. በሐዲስ ኪዳን

በሐዲስ ኪዳን የብሉይ ኪዳን ጥላዎች እና ትንቢቶች እውን ሆነዋል። የድንግል ማርያም መወለድ እና ሕይወት ከመዳን ሥራው ጋር በቀጥታ የተሳሰረና የተገናኘ ነው።
✍️ ብሥራት (The Annunciation – ሉቃስ ፩): መልአኩ ቅዱስ ገብርኤል ወደ ቅድስት ድንግል ማርያም ተልኮ መጥቶ “ደስታ ይገባሻል፥ ጸጋ የሞላብሽ ሆይ፥ እግዚአብሔር ከአንቺ ጋር ነው“ አላት። ማርያምም በእግዚአብሔር ፈቃድ ላይ ያላትን ሙሉ ሱታፌ “እነሆኝ የጌታ ባሪያ እንደ ቃልህ ይሁንልኝ“ በማለት አረጋገጠች (ሉቃስ ፩፥፴፰) ይህ ቃል የሰው ልጅ መዳን የተረጋገጠበት ታላቅ ቃል ነው።

✍️ የኤልሳቤጥ ምስክርነት: ኤልሳቤጥ በመንፈስ ቅዱስ ተሞልታ “የጌታዬ እናት ወደ እኔ ትመጣ ዘንድ እንዴት ይሆንልኛል?” በማለት ማርያም የአምላክ እናት መሆኗን አውጃለች (ሉቃስ ፩፥፵፫)

✍️ የማርያም ምስጋና: ማርያም እግዚአብሔር ላደረገላት ታላቅ ነገር ስትዘምር “እነሆ ከዛሬ ጀምሮ ትውልድ ሁሉ ብፅዕት ይሉኛል“ አለች (ሉቃስ ፩፵፰) ይህም ማለት ትውልደ ሴም ፣ ትውልደ ካም ፣ ትውልደ ያፌት ብፅዕት ፣ክብርት፣ ውድስት፣ ቅድስት ፣ የአምላክ እናት ፣ የሰማይና የምድር ንግሥት ብለው ያመሰግኑኛል በማለት የተናገረችው የትንቢት ቃል ነው ።

✍️ ከክርስቶስ ጋር ያላት ኅብረት: ማርያም ክርስቶስን ወለደችው፣ አሳደገችው፣ እናም በመስቀል ላይ እስከመስቀል ድረስ ከእርሱ ጋር አልተለየችም። ዮሐንስ ፲፱፥፳፭-፳፯

3. በሊቃውንት አንደበት

የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ሊቃውንት እና የዓለም አቀፍ ቤተ ክርስቲያን አባቶች ስለ ድንግል ማርያም ታላቅነትና ሚና በስፋት አስተምረዋል።

✍️ ቅዱስ ኤፍሬም ሶርያዊ: “ሁለተኛዋ ሔዋን” በማለት ይጠራታል። የመጀመሪያዋ ሔዋን ለሞት ምክንያት ስትሆን፣ ድንግል ማርያም ግን ለሕይወት (ለክርስቶስ) መግቢያ በር ሆናለች። “ማርያም የሰማይ ደጅ ናት፤ በእርሷ አምላክ ወደ ምድር ወርዷል“ ይላል።
✍️ ቅዱስ ዮሐንስ አፈወርቅ: “ሰማይንና ምድርን የፈጠረ አምላክን በማሕፀኗ ተሸክማለች“ በማለት ክብሯን ይገልጻል። እርሷ የእግዚአብሔር ዙፋን ናት።

✍️ የኢትዮጵያ ሊቃውንት (በቅዳሴ እና ድጓ): በኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን ሊቃውንት ድንግል ማርያም “እመ አምላክ” (የአምላክ እናት)፣ “ወለተ ነቢያት” (የነቢያት ልጅ)፣ “ማኅደረ መለኮት” (የመለኮት ማደሪያ) ስብከተ ሐዋርያት (የሐዋርያት ስብከት) ፣ እኅተ መላእክት የመላእክት እኅት) ፣ እሞሙ ለሰማዕታት (የሰማዕታት እናታቸው) ፣ ተብላ ትጠራለች።
✍️ ማጠቃለያ

የድንግል ማርያም መወለድ በነገረ ድኅነት ላይ ያላት ሱታፌ እጅግ ከአእምሮ በላይ የሆነ ዕፁብ ድንቅ ነገር ነው። እርሷ በብሉይ ኪዳን በአፈ ነቢያት ትንቢት የተተነበየላት፣ በሐዲስ ኪዳን በአፈ ሐዋሪያት የተገለጠች፣ እና በሊቃውንት የተመሰገነች የክርስቶስ እናት የዓለም ሁሉ እናት ናት። እርሷን ማክበር ማለት እርሷን የፈጠረውን እና በእርሷ ያደረውን አምላክ ማክበር ነው።

ክብርት እናቱን እናት አድርጎ ለሰጠን ለመድኃኔዓለም ክርስቶስ ክብርና ምስጋና ይግባው! በቃልኪዳኗ በምልጃዋ ይማረን፡፡ ፍቅሯን በልባችን፣ ጣዕሟን በአንደበታችን ያሳድርብን! አሜን።
ስብሐት ለእግዚአብሔር ወለወላዲቱ ድንግል ወለመስቀሉ ክቡር አሜን!

“በበረከት የሚዘራ በበረከት ደግሞ ያጭዳል” (፪^ተኛ ቆሮ. ፱፥፮)

ቅዱስ ጳውሎስ ለቆሮንቶስ ምእመናን በላከላቸው በሁለተኛ ክታቡ መልእክቱን ሲልክላቸው የእነርሱን ሥነ ልቡና የሕይወት ዘይቤያቸውንና ማኅበራዊ ትስስራቸውን ስለሚያውቅ የነዳያኑ ህልውና ዋስትና እንዲያገኝ ማኅበርና ጽዋ ለነዳያን ምገባ ይውል ዘንድ ሲመክራቸውና መስጠት መዝራት እንደሆነ በማስረዳት ብዙ የዘራ ብዙ ያገኛል” የሚለውን መርሕ ይዞ በብዙ እንደሚሰበስቡ ለማስረዳት ይህንን መልእክት ላከላቸው።

1. ዘር የተባለው መልካም ሥራ (ምጽዋት) ነው። (፪^ኛ ቆሮ. ፱፥፮-፲)

• ዘር ሲዘራ ዝናቡ ያሰቅቃል፤ ምጽዋት ሲሰጥ ስስት ያሰቅቃል።

ዘር የተባለ ምጽዋት በትጋት ከዘሩት በበጋ መንግሥተ ሰማይ እንደሚደሰቱ “እለ ይዘርዑ በአንብዕ ወበሐሤት የአርሩ፤ ሶበሰ የሐውሩ ወፈሩ እንዘ ይበክዩ ወጾሩ ዘርዖሙ፤ ወሶበ የአትዉ መጽኡ እንዘ ይትፌሥሑ ወጾሩ ከላስስቲሆሙ፤ በልቅሶ የሚዘሩ በደስታ ይለቅማሉ፤ በሄዱ ጊዜ ዘራቸውን ተሸክመው እያለቀሱ ተሰማሩ፤ በተመለሱ ጊዜ ግን ነዶአቸውን ተሸክመው ደስ እያላቸው ይመጣሉ።” (መዝ. ፻፳፮፥፭) እንዲል ገበሬ የሌሊቱ ቍር፣ ዝናሙ፣ ጭቃው እነዚህ ሁሉ ምቾቱን እየነሡት ተቋቁሞ እህሉን ለቀጠና ብሎ ሳይሰስት በእምነት ወጥቶ እየተራበ እየተጠማ በእርሻው ላይ ይዘራል።

• ዘር ሲዘራ ቅንጣቷ ዘር ሠላሳ፣ ስሳና መቶ እንደሚሆን የሚታወቀው በእምነት ነው፤ ምጽዋት ሲሰጥ በሰማያዊ መዝገብ ማስቀመጥ እንደሆነ የሚታወቀው በእምነት ነው። (ማቴ. ፮፥፱)

“እንጀራህን በውኃ ፊት ላይ ጣለው፤ ከብዙ ቀን በኋላ ታገኘዋለህና።” (መክ. ፲፩፥፩) መተርጕማኑ በአንድምታ እንደሚከተለው ያስቀምጡታል።

በውኃ ውስጥ የጣሉት እንዳይታይ ሰውረኃ ሳታሳይ ስጥ። አንድም በውሀ ውስጥ የጣሉት እንዳይገኝ ከዚያ ከሰውየው ዋጋዬን አገኛለሁ ሳትል ስጥ። አንድም ከውኃ ዳር የዘራ ሰው እንዳያጣ ከእግዚአብሔር ዋጋዬን አጣለሁ ሳትል ስጥ አንድም … ውስተ ገጸ ሰማይ ይላል ምግብህን በከርሠ ርኁባን፤ በተራበ ሰው ሆድ፣ መጠጥህን በጕርዔ ጽሙዓን፤ በተጠማ ሰው ጕሮሮ፣ ልብስህን በዘባነ ሩቃን፤ ልብስህን በተራቆተ ሰው ጀርባ አኑር።

የዘሪውም ነገር ከዚህኛው በምሥጢር የሚገናኝበት ጊዜ አለ፤ ዘሪው ንፁሕ ዘሩ በእርሻው ሲዘራ በዝናም በራሰ መሬት እንደሚበሰብስ ያውቃል፤ በስብሶ እንደማይቀር እና ተነሥቶ ብዙ እንደሚያፈራ አምኖ በተስፋ ይዘራዋል።

ስለዚህ ገበሬ ሞቶ መነሣትን የሚያምን ሃይማነተኛ ነው። በስብሶ መብቀል ትንሣኤ ሙታንን የሚያስረዳን ዓይነተኛ ማስረጃ ነውና “እውነት እውነት እላችኋለሁ፣ የስንዴ ቅንጣት በምድር ወድቃ ካልሞተች ብቻዋን ትቀራለች፤ ብትሞት ግን ብዙ ፍሬ ታፈራለች። (ዮሐ. ፲፪፥፳፬)

ዳግመኛ ሐዋርያው ቅዱስ ጳውሎስ ለቆሮንቶስ ክርስቲያኖች ዳግመኛ ስለመነሣት በሚያስተምርበት በመጀመርያ መልእክቱ በዘር መስሎ “አንተ ሞኝ አንተ የምትዘራው ካልሞተ ሕያው አይሆንም፤ የምትዘራውም ስንዴ ቢሆን ከሌላም ዓይነት የአንዱ ቢሆን ቅንጣት ብቻ ነው እንጂ የምትዘራው የሚሆነውን አካል አይደለም” ብሎ ያስረዳቸዋል። (፩ቆሮ. ፲፭፥፴፮-፴፯)

ምጽዋትም ቢሆን ለጊዜው ስንሰጥ በውኃ እንደሟሟ እንጀራ “በከርሠ ርኁባን፤ በተራቡት ሰዎች ሆድ” እንጥለዋለን፤ እንደሚበሰብስ ዘር እንደሚበቅል አውቀን በእምነት እንዘራዋለን። ይህንንም መጽሐፍ” እስመ በብዙኅ መዋዕል ትረክቦ፤ በብዙ ዘመን ታገኘዋለህና” እያለ ከቶ እንደማይጠፋ ያሳስበናል። (መክ. ፲፩፥፩)

በውኃ የተጣለ እንጀራ እንደማይገኝ ያደረግነው በጎ ሥራ ከሰው ዘንድ ባይገኝ ከአምላክ ዘንድ በዝቶ ይገኛል። “ለዘሰአለከ ሀቦ፤ ለሚለምንህ ሁሉ ስጥ”፤ “ግበር ሠናየ ለኵሉ ወፈድፋደሰ ለሰብአ ሃይማኖት፤ ለሁሉም ሰው በጎ ሥራን አድርግ ይልቁንም ለሀይማኖት ሰው አድርግ” እንዲል ትርጓሜ፤ እርዳታችንን ለሚፈልጉ ሁሉ እንድንሰጥ መጽሐፉ “ሀብ መክፈልተከ ለ፯ቱ ወለ፰ቱ፤ ገንዘብህን ለሰባትም ለስምንትም ሰው ስጥ” ይላል (መክ. ፲፩፥፪) ፤ መተርጕማኑ ሲያብራሩት፡-

ለጥቂትም ለብዙም ስጥ፤ አንድም ለ፯ቱ ለሰባ ዘመን ይሆነኛል ያልኸውን ወለ፰ቱ ለሰማንያ ዘመን ይሆነኛል ያልኸውን ስጥ፤ አንድም ለ፯ቱ በሃይማኖት ለሚመስሉህ ለፍጹማን ምእመናን ወለ፰ቱ በሃይማኖት ለማይመስሉህ ስጥ፤ በሃይማኖት የማይመስሉ መጥተው ቢለምኑ መስጠት በሃይማኖት ለሚመስሉ ባሉበት ወስዶ መስጠት ይገባል።

አስቀድመን በሃይማኖት የሚዛመዱንን መርዳት እንደሚገባን ከዚያ በኋላ ለሰው ወገን በሰብእናው ልንረዳው እንደሚገባ ያስገነዝቡናል። “በተነ ለችግረኞችም ሰጠ” (መዝ. ፻፲፪፥፱) እንዲል አምላክ ያደለንን ጸጋ እኛም ለሌሎች ችሮታችንን ለሚፈልጉ ሁሉ መድረስ ይኖርብናል።

ተማሪ ምን ሊሰጥ ይችላል?

“ያለውን የሰጠ ንፉግ አይባልም” እንዲሉ አበው ተማሪዎች እንደመሆናችን መጠን መስጠት የምንችለው ጊዜያችን፣ ሐሳባችን፣ ጉልበታችን፣ ምክራችን፣ በጎ ልቡናችን ሊሆን ይችላል፤ እንጂ የግዴታ ገንዘብ ወይም ቁሳቁስ ላይሆን ይችላል። “ብርና ወርቅ የለኝም፤ ይህን ያለኝን ግን እሰጥሃለሁ፤ በናዝሬቱ በኢየሱስ ክርስቶስ ስም ተነሣና ተመላለስ አለው።” (ሐዋ. ፫፥፮) ብሎ ቅዱስ ጴጥሮስ ነዳዩ ከሚፈልገውና ሌሎች ከሚሰጡት የተሻለ ጸጋ አደለው። እኛም ከብርና ከቁስ የተሻለ አበርክቶ ልናበረክት ስለምንችል ለዚህ ራሳችንን ማዘጋጀት ብቻ ነው የሚጠበቅብን ማለት ነው። ይኸውም፡-

• ለቤተ ክርስቲያን የምናወጣው ዐሥራት ባይኖረን ገቢ የሚያስገኙ ቋሚም ሆነ ጊዜያዊ ሰብሎችን እያለማን ገቢ ማስገኘት ይቻላል።
• ሰንበት ትምህርት ቤት ውስጥ ተማሪዎችን የነገረ ሃይማኖት ትምህርት በማስተማር ትውልድን በኦርቶዶክሳዊ አስተምህሮ ቀርጾ በሥነ ምግባር አንጾ በሃይማኖት ማጽናት ይቻላል።
• በአስኳላ ትምህርታቸው እያገዝናቸው በትምህርታቸው ውጤታማ ሆነው የሀገር ተረካቢ ትውልድን መፍጠር ይቻላል።
• የተለያዩ ግንዛቤ፣ ዕውቀትና ክሂሎትን የሚያዳብሩ ሥልጠናዎችን ማሠልጠን ያስፈልጋል።
•  እኩይ ተግባራት እንዲወገድ በማኅበረሰብ ዘንድ ግንዛቤ መፍጠር፣ ወጣቶችን በኦርቶዶክሳዊ ቤተሰብ አደራጅቶ ራሳቸውን ከሱስ ነጻ ሆነው ሃይማኖታቸውን ከመናፍቃን ጥቃት እንዲከላከሉ የእግዚአብሔርን ዕቃ ጦር ማስታጠቅ (ኤፌ. ፮፥፲፩) ሕፃናት ያለጥመት በሃይማኖት ቀጥ ብለው እንዲያድጉ ወተት የሆነውን ቃለ እግዚአብሔር እየጋቱ ማሳደግ (፩ኛቆሮ. ፫፥፪) እንዲሁም ከመጤ ባሕል መታደግ የሚያስችሉን መንገዶች መዘርጋት ይቻላል።   

2. ዘር የተባለው የእግዚአብሔር ቃል ነው። (ማቴ. ፲፫፥፲፱-፳፫)

“ዘእንበለ ምሳሌሰ ኢተናገሮሙ፤ ያለምሳሌ አልተናገራቸውም” እንዲል (ማቴ. ፲፫፥፴፬) ጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ዘለዓለማዊ የሆነው ወንጌለ መንግሥቱን ለሁሉም ሰው በሚገባውና በተሰማራበት የሥራ ዘርፍ ሲያስተምር ለገበሬዎች በዘር መስሎ አስተምሯቸዋል።

በዚህም መሠረት “ዘር” የተባለው ቃለ ወንጌል ሲሆን “ዘሪ” የተባለው ደግሞ ጌታችን ነው። ጌታችን “ሑሩ ወመሀሩ ኵሎ አሕዛበ፤ ሂዱና አሕዛብን ሁሉ አስተምሩ” ብሎ እንደአዘዛቸው (ማቴ. ፳፰) ያስተማሩ ሐዋርያትና ከእነርሱ እግር ሥር ተተክተው ዘለዓለማዊው የክርስቶስን ሕያው ቃል ለፍጥረተ ዓለም የሚያስተምሩ ሁሉ “ዘሪ” የሚለውን ስም ያገኛሉ።

“ዘር”

• ምቹ የሆነ ታርሶ የለሰለሰ ለም የሆነ እርሻ ይፈልጋል፤ ይህ ከሆነ ሥር ይሰዳል፤ ይበቅላል።
• ወፎች እንዳይለቅሙት መጠበቅ ያስፈልጋል።
• የተዘራበት ማሳ ከአረም የጸዳ መሆን አለበት፤ አረም ከሌለ ሳይቀጭጭ ደኅና ሆኖ ያድጋል፤ ስለዚህ በየጊዜው ሊታረም ይገባዋል።
• ዋግ እና መሰል ተባዮች እንዳያበላሱጽ ጸረ ተባይ መድኀኒት መርጨት ይጠይቃል።
• የተዘራበት ማሳ በሰውም ሆነ በእንስሳ መረገጥ የለበትም በአጥር ቅጥር ሊከለል ይገባዋል።

በዚህ መልኩ መንከባከብ ከተቻለ ጥሩ ምርት መሰብሰብ ይቻላል።

እነዚህ የዘረዘርናቸው ተግባራት ሁሉ የሚሠራው ዘሪው ብቻ ላይሆን ይችላል፤ ሌሎች እነዚህን ተግባራት የሚፈጽም ግብረ ኀይል ይኖራል፤ እኛም በወንጌል ዘር ሱታፌያችን የየቅል ነው፤ ድርሻችን መዝራት ብቻ ላይሆን ይችላል፤ የሚዘራው ዘር ለፍሬ እንዲበቃ ዘርፈ ብዙ ተግባራትን መሥራት ይጠበቅብናል።

ሁሉም ሰው ተመሳሳይ የሥራ ድርሻ ሊኖረው አይችልም፤ “የጸጋ ስጦታ ልዩ ልዩ ነው፤ መንፈስ ግን አንድ ነው” እንዲል ሐዋርያው ቅዱስ ጳውሎስ (፩ኛቆሮ. ፲፪፥፬) ሁላችንም የተለያየ ስጦታ አለን።

ስለሆነም የተለያየ ስጦታችን ተጠቅመን አንድ ወንጌልን እንሰብካለን። “አሕዛብ አብረው እንዲወርሱ፣ በአንድ አካልም አብረው እንዲሆኑ፣ በወንጌልም መስበክ በክርስቶስ ኢየሱስ በሆነ የተስፋ ቃል አብረው እንዲካፈሉ …” (ኤፌ. ፫፥፭) እንዲል ሐዋርያው አማኝ ሁሉ በተረዳው ልክ ያንን የተረዳውን እውነት ለሌሎች የማጋራት ግዴታ አለበት። “ይሁን እንጂ፥ መጥቼ ባያችሁ ወይም ብርቅ በአንድ ልብ ስለ ወንጌል ሃይማኖት አብራችሁ እየተጋደላችሁ በአንድ መንፈስ እንድትቆሙ ስለ ኑሮአችሁ እሰማ ዘንድ ለክርስቶስ ወንጌል እንደሚገባ ኑሩ።” (ፊል. ፩፥፳፯) ይላል።

በመሆኑም ማንኛውም ሰው በወንጌል አገልግሎት “መክሊቴ ምንድነው?” የሚለውን መለየት ይኖርበታል። ሁሉም ሰው በስብከተ ወንጌል አገልግሎት የድርሻውን እንዲወጣ ኃላፊነት አለበት፣ ነገር ግን ይህንን አገልግሎት ለመተግበር የግድ ዐውደ ምሕረት ላይ ቆሞ መስበክ፣ መተርጎም፣ ለሰንበት ተማሪዎች ኮርስ መስጠት ላይጠበቅበት ይችላል። የግድ ሥልጣን ላይ መቀመጥ አይጠበቅበትም፤ ነገር ግን “ወንድሞች ሆይ ስለ እኔ ወደ እግዚአብሔር እየጸለያችሁ ከእኔ ጋር ትጋደሉ ዘንድ በጌታችን በኢየሱስ ክርስቶስና በመንፈስ ፍቅር እለምናችኋለሁ፤” (ሮሜ ፲፭፥፴) ብሎ እንዳዘዘ ሐዋርያው መምህራንን መራዳት ታላቅ አገልግሎት ነው።

የሚማሩ ተማሪዎችን መቀስቀስ ማትጋትና የመማር ማስተማር ሁኔታዎችን ማመቻቸት፣ ጉባኤ እንዲዘጋጅ ማስተባበር፣ በተሰማራንበት ሁሉ ተተኪ እንዲኖር ሥልጠናዎች እንዲዘጋጁ ከሚመለከታቸው አጋር አካላት ጋር መቀናጀት ያስፈልጋል፤ እነ ፌቬን የቅዱስ ጳውሎስን ትምህርት ተደራሽ እንደሚያደርጉ የመምህራኑ ትምህርት ለምእመናን በተለያየ መንገድ ተደራሽ ማድረግ፣ የኢአማንያን ጥያቄ በመለየት አደራጅቶ በመምህራን ዘንድ ምላሽ በማሰጠት ትውልዱን ከስሑት አስተሳሰብ መጠበቅ ከቻልን የተዘራውን የክርስቶስ የመንግሥቱ ወንጌል ፍሬ እንዲያፈራ የድርሻችን መወጣት ችለናል።

ይህንን ለማድረግ የግቢ ጉባኤ ልጆች በክረምት ወደ ቤተሰብ ለዕረፍት ስትሄዱ በማኅበረ ቅዱሳን የአገልግሎት መስመር ላይ ሆናችሁ ዘር የክርስቶስ ወንጌል ሲዘራ የበኵላችሁን ተወጥታችሁ መከር ሲደርስ ከዘሪው ጋር ሐሴት ልታደርጉ ይገባል። “በእነርሱም መካከል የሕይወትን ቃል እያቀረባችሁ በዓለም እንደ ብርሃን ትታያላችሁ፤ ስለዚህም በከንቱ እንዳልሮጥሁ በከንቱም እንዳልደከምሁ በክርስቶስ ቀን የምመካበት ይሆንልኛል። … እናንተም ደግሞ እንዲሁ ደስ ይበላችሁ ከእኔም ጋር አብራችሁ ደስ ይበላችሁ።” (ፊሊ. ፪፥፲፮-፲፰) እንዲል ዛሬ ከእርሱ ጋር ከደከምን ነገ በመንግሥተ ሰማያት ከእርሱ ጋር ደስ ይለናል። ሁላችንም የምንሰበስበው በበተነው ልክ የምናጭደው በዘራነው መጠን መሆኑን ተረድተን ሳንታክት የወንጌልን አገልግሎት ለማስፋት መሮጥ አለብን።

ስብሐት ለእግዚአብሔር ወለወላዲቱ ድንግል ወለመስቀሉ ክቡር አሜን።

አበበ ፍቅሬ

ከመምህር ተስፋሚካኤል ታደለ

በቅድስት ኦርቶዶክሳዊት ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን አስተምህሮ እና በመጻሕፍት ውስጥ የሊቀ መላእክት ቅዱስ ዑራኤል አገልግሎትና አማላጅነት በብዙ ቦታዎች ላይ ተገልጿል። «ዑራኤል» የሚለው ስም ትርጉሙ «ብርሃነ እግዚአብሔር፣ የእግዚአብሔር ብርሃን” ማለት ሲሆን፣ እርሱ በብርሃናት ሁሉ ላይ የተሾመ፣ የፍርሃትና የረዓድ መጽናኛ እንዲሁም የእግዚአብሔርን ጥበብና ምሥጢር ለወዳጆቹ የሚገልጥ ታላቅ መልአክ ነው።

ሊቀ መላእክት ቅዱስ ዑራኤል በሥነ ፍጥረት ሕግጋትና በሰማያዊ ብርሃናት ዑደት ላይ የሠለጠነ መልአክ ነው። በመጽሐፈ ሔኖክ (በተለይም ከምዕራፍ ፳፩ እስከ ፳፭ ባሉት ክፍሎች) እንደተገለጸው፣ ቅዱስ ዑራኤል «በብርሃናት ላይ ሁሉ የተሾመ» (ሄኖክ ፮፥፪) እና የሰማይ አካላት ያለ አንዳች መዛነፍ በፈጣሪ በተሰጣቸው ሥርዓት መሠረት እንዲጓዙ የሚመራ ነው።

ነቢዩ ሄኖክ በመልአኩ ቅዱስ ዑራኤል መሪነት የሰማያትን ሥርዓት፣ የፀሐይንና የጨረቃን ጉዞ፣ የከዋክብት መውጫና መግቢያ መስኮቶችን እንዲሁም በምድር ላይ የሚነፍሱትን ፲፪ የነፋሳት ዓይነቶች ተመልክቷል። የሰማይ ብርሃናት በየሥልጣናቸው፣ በየዘመናቸውና በየመውጫቸው በሚመላለሱበት ጊዜ ሁሉ የመልአኩ ጥበቃና መሪነት አይለያቸውም።

ጨረቃ ብርሃኗን ከፀሐይ እየተቀበለች በየወሩ በመስኮቷ እየወጣችና እየገባች ጊዜያትንና ወራትን እንድትቆጥር፣ ከዋክብትም በየስሞቻቸውና በየክፍላቸው ተመድበው እንዲወጡ ለሔኖክ ያስጎበኘውና ምሥጢሩን ያሳወቀው ቅዱስ ዑራኤል ነው። በተጨማሪም በምድር ላይ ከሚነፍሱት ፲፪ የነፋሳት መስኮቶች መካከል አራቱ የበረከትና የሰላም ነፋሳት ምድርን የሚያለመልሙ ሲሆኑ፣ ስምንቱ የመቅሰፍት ነፋሳት ደግሞ ድርቅንና ጥፋትን የሚያመጡ ተፈጥሮአዊ ሂደቶች ናቸው። (መቅድመ ወንጌል) እነዚህ ሁሉ የተፈጥሮ ሕግጋት በፈጣሪ ፈቃድና በመልአኩ አስጎብኚነት የሚከናወኑ የሥነ-ፍጥረት ምሥጢራት ናቸው። ቅዱስ ዳዊት «ሰማያት የእግዚአብሔርን ክብር ይናገራሉ፤ የሰማይም ጠፈር የእጁን ሥራ ያወራል» (መዝ. ፲፱፥፩) እንዲል፣ ቅዱስ ዑራኤል የዚህን መለኮታዊ ሥርዓት ታላቅነት ለፍጥረታት የሚገልጥ መልአክ ነው።

ቅዱስ ዑራኤል በቤተ ክርስቲያናችን ሊቃውንት «ከሣቴ ምሥጢር፤ ምሥጢር ገላጭ በመባል ይታወቃል። የተሰወረውን ምሥጢር መግለጥና በአዲስ ቋንቋ ማናገር የመንፈስ ቅዱስ ሀብት ቢሆንም፣ እግዚአብሔር ለቅዱስ ዑራኤል በወደዱትና እንዲያውቁ በተፈቀደላቸው ሰዎች አእምሮ ላይ ጥበብንና እውቀትን የማፍሰስ ጸጋ ሰጥቶታል። ለዚህም ዋናው መጽሐፍ ቅዱሳዊ ማስረጃ ለዕዝራ ሱቱዔል የተደረገለት ታላቅ ተአምር ነው። «መልአኩ ዑራኤል አፍህን ክፈት፤ እኔም የማጠጣህን ጠጣ አለኝ… ብሎ አእምሮ ለብዎውን ገልጦለታል።» (ዕዝራ ፲፫፥፴፰)

ዕዝራ ለረጅም ወራት እግዚአብሔርን ደጅ ሲጠና፣ እግዚአብሔር ቅዱስ ዑራኤልን ልኮ የጥበብና የዕውቀት ጽዋ አጠጥቶታል፤ በዚህም ምክንያት የሰማዩን ምሥጢር ዐውቋል፣ የነገሩትን የማይረሳ አእምሮም አግኝቷል። በተመሳሳይ መልኩ ለነቢዩ ሔኖክ ምሥጢረ ሰማይንና ዕውቀትን ሁሉ የገለጠለት እርሱ እንደሆነ በመጽሐፈ ሄኖክ የተጻፈ ሲሆን (ሔኖክ ፳፰፣፲፫) ታላቁ የቤተ ክርስቲያናችን ሊቅ አባ ጊዮርጊስ ዘጋስጫም ልቡናውን ያበራለትና ድንቅ ድንቅ የድርሰትና የምሥጢር ቃላትን ያደለው ይህ መልአክ እንደሆነ በገድሉ ላይ ተመዝግቧል። አፋቸውን ከፍተው የምስጋና ቃል ለሚናገሩና እግዚአብሔርን ደጅ ለሚጠኑ ሁሉ ቅዱስ ዑራኤል አእምሯቸውን ያበራል፣ ጥበብን ያሳድራል፣ ከመከራ ሥጋና ከመከራ ነፍስም ይጠብቃቸዋል።

ቅዱስ ዑራኤል በሰው ልጅ የድኅነት ታሪክ ውስጥ ቀጥተኛ ተሳታፊ በመሆን ድንቅ አገልግሎት አድርጓል። ነቢዩ ዳዊት «የእግዚአብሔር መልአክ በሚፈሩት ሰዎች ዙሪያ ይሠፍራል፥ ያድናቸውማል» (መዝ. ፴፫፥፯) እንደተናገረው እግዚአብሔርን ለሚፈሩ ሰዎች በጭንቀት ጊዜ በመካከላቸው እየተገኘ ያጽናናቸዋል፣ ረዓድና ፍርሃት ላለባቸውም ታላቅ ረዳታቸው ነው። የመልአኩ ተራዳኢነት አገልግሎት በሚከተሉት ታላላቅ ታሪካዊ ክስተቶች ይገለጻል፦

● የክርስቶስን ደም በጽዋዕ መቀበል፦ ጌታችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በቀራንዮ አደባባይ ደሙን በፈቃዱ ሲያፈስ በዕለተ ዓርብ በሚነበበው ግብረ ሕማም ላይ እንደተጻፈው ቅዱስ ዑራኤል ያንን ክቡር ደም በብርሃን ጽዋ ተቀብሎ በዓለም ሁሉ ላይ የረጨ መልአክ ነው። በእነዚህ ታላላቅ አገልግሎቶቹ ምክንያት ቅድስት ቤተ ክርስቲያናችን የመልአኩን መታሰቢያ በዓላት በተለያዩ ወቅቶች ታከብራለች፦

• ሐምሌ ፳፪ ቀን፦ ለዕዝራ ሱቱዔል ዕውቀትንና ጥበብን ያደለበትን እና ተአምራት ያደረገበትን ዕለት በማሰብ የሚከበር ዓመታዊ ንግሥ።
• ጥር ፳፪ ቀን፦ ሊቀ መላእክት ሆኖ የተሾመበትን ታላቅ ክብር በማሰብ የሚከበር በዓል ነው ።
• መጋቢት ፳፯ ቀን፦ በዕለተ ዓርብ ከጌታችን ጎን የፈሰሰውን ክቡር ደም በጽዋዕ የተቀበለበትን ታላቅ ምሥጢር በማሰብ የሚከበር በዓል ነው።

በአጠቃላይ፣ ሊቀ መልአክ ቅዱስ ዑራኤል በሥነ-ፍጥረት ሥርዓት፣ በጥበብና እውቀት መገለጥ፣ እንዲሁም በሰው ልጅ መጽናናትና ድኅነት ውስጥ ታላቅ ሚና ያለው የእግዚአብሔር ታማኝ አገልጋይ ነው። አማላጅነቱና ተራዳኢነቱ አይለየን፤ አሜን!

ከመምህር ሓጋዚ አብርሃ

ባለንበት ዘመን ማኅበራዊ ሚዲያ በወጣቱ መንፈሳዊ ሕይወት፣ ሥነ ምግባር፣ ሥርዓተ ትምህርት እና ሥነ-ልቡናዊ ሕይወት ላይ እያሳደረ ያለው ተጽዕኖ ከፍተኛ ነው። ማኅበራዊ ሚዲያ በራሱ መሣሪያ ነው፤ መሣሪያ ደግሞ እንደ አጠቃቀማችን ወይ ይገነባናል ወይም ያፈርሰናል። “ከአያያዝ ይቀደዳል ከአነጋገር ይፈረዳል” እንዲሉ አበው አእምሮ ያለን አገናዛቢ፣ ልብም ያለን አሳቢ ፍጡር ነን። ከዚህ የተነሣ ይጠቅሙናል፣ ድካማችንን ይቀንሱልናል ብለን ያዘጋጀናቸው መሣሪያዎች እንዳሰብነው ሳይሆን አሉታዊ ተጽዕኗቸው ሲጨምር ከአጠቃቀማችን አንጻር ቆም ብሎ ማሰብ ያለብን እኛው የሰዎች ልጆች ነን። “ሰው ሠራሽ አስተውሎት” (AI) በተመለከተ ከከፍተኛ ትምህርት ተቋማት የግቢ ጉባኤያት ተማሪዎች አኳያ በትንታኔ ለማየት እንሞክራለን።

1. ሰው ሠራሽ አስተውሎት ምንድ ነው?

ሰው ሠራሽ አስተውሎት (Artificial Intelligence) በሰዎች የሚሠሩ፣ ማሰብና ማገናዘብ የሚችሉ ተደርገው የተዘጋጁ የኮምፒውተር ሥርዓቶች ወይም ፕሮግራሞች ማለት ነው።

በሌላ አገላለጽ፦ እግዚአብሔር ለሰው ልጅ የሰጠውን የማሰብና የመማር ችግሮችን መፍታትና ውሳኔ መስጠት የሚያስችለውን አእምሯዊ ብቃት (Intelligence) የሰው ልጅ ደግሞ ማሽኖች (ኮምፒውተሮች) እንዲመስሉት አድርጎ የፈጠረው ጥበብ ነው።

ለምሳሌ፡- ChatGPT፣ የትርጉም ሥርዓቶች፣ የምክር አልጎሪዝሞች (recommendation algorithms) ፣ አውቶማቲክ የምርምር መሣሪያዎች፣የድምፅ ረዳቶች፣ ምስል አመንጪዎች (image generators) ፣ እና የትምህርት ሶፍትዌሮች ተጠቃሾች ናቸው።

በቅርብ ዓመታት ውስጥ “ሰው ሠራሽ አስተውሎት” (AI) በትምህርት፣ በኮሙኒኬሽን፣ በምርምር እና በዕለት ዕለት የሰው ልጆች ሕይወት ውስጥ ካሉ ተፅዕኖ ፈጣሪ መሣሪያዎች አንዱ ሆኗል። ኦርቶዶክሳውያን ወጣቶችን ጨምሮ የዩኒቨርሲቲ ተማሪዎች እንደ ቻትቦቶች (chatbots)፣ የምርምር ረዳቶች፣ የትርጉም መሣሪያዎች እና አውቶማቲክ የመማሪያ መድረኮችን የመሳሰሉ የ-AI ሥርዓቶችን በስፋት እየተጠቀሙ ይገኛሉ። ምንም እንኳን AI ብዙ ጥቅሞችን ቢሰጥም፣ ያለ አግባብ ከተጠቀምንበት ወይም ከልክ በላይ በእሱ ላይ ከተደገፍን ሥነ-ምግባራዊ እና መንፈሳዊ ጉዳቶችን ያስከትላል።

በከፍተኛ ትምህርት ተቋማት ውስጥ የሚማሩ የግቢ ጉባኤያት ኦርቶዶክሳውያን ተማሪዎች በሁለት አስፈላጊ ዘርፎች በተመሳሳይ ጊዜ የሕይወት ለውጥ እንዲያመጡና እንዲያድጉ ይጠበቃል።

• የትምህርት ጥራትና ብቃት ፡- በተሰማሩበት የትምህርት ዘርፍዕውቀትን፣ ጥበብን፣ ጥልቅ አስተሳሰብን እና ሙያዊ ብቃትን ማግኘትና ማሳደግ፤
• ኦርቶዶክሳዊ መንፈሳዊ ሕይወት፡- በጾም፣ በጸሎት፣ በትምህርተ ሃይማኖት ዕውቀት፣ በትሕትና፣ በንስሓ እና በምሥጢራት ሱታፌ፣ በማስተዋልና በትዕግሥት፣ በቅድስና እና ከእግዚአብሔር ጋር ባለው ኅብረት መሳተፍና ማደግ ናቸው።

የፈጠራ ቴክኖሎጂ በራሱ ክፉ አይደለም። ችግሩ ያለው የሰው ልጅ የአጠቃቀም መንገድ ላይ ነው። ልክ እንደማንኛውም የሰው ልጅ ፈጠራ ሁሉ፣ AI ለበጎ ነገር የሚውል መሣሪያ ወይም የጉዳት ምንጭ ሊሆን ይችላል። ሐዋርያው ቅዱስ ጳውሎስ፦ “ሁሉ ተፈቅዶልኛል ፤ ሁሉ ግን አይጠቅምም”(፩ኛ ቆሮ. ፮፲፪) እንዳለው የግቢ ጉባኤያት ኦርቶዶክሳውያን ተማሪዎች AI-ን እንዴት በጥበብ፣ በተጠያቂነት እና ለመንፈሳዊ አገልግሎት መጠቀም እንደሚችሉ መረዳትና መገንዘብ ይገባል።

ቅዱስ መጽሐፍ “የጥበብ መጀመሪያ እግዚአብሔርን መፍራት ነው።” እንዳለ (ምሳሌ ፱፥፲) በኦርቶዶክሳዊ የሥነ-መለኮት ትምህርት መሠረት እውነተኛ ጥበብ የሚገኘው ከእግዚአብሔር ነው። ሰው ሠራሽ አስተውሎት መረጃ ሊያቀናብር ይችላል እንጂ መሠረታዊ አካዳሚያዊ ጥበብን፣ ተግባራዊ ልምምድን ወይም የሰው ልጅ ኃላፊነትን ሊተካ አይችልም።

• የሰው ሠራሽ አስተውሎት ጥቅሞች

የግቢ ጉባኤያት ኦርቶዶክሳውዯን ተማሪዎች ሰው ሠራሸ አስተውሎትን በአግባቡ እና በኃላፊነት ስሜት ጥቅም ላይ ማዋል ከቻሉ በሚከተሉት ጉዳዮች በጣም ጠቃሚ ሊሆን ይችላል።

ሀ. ለትምህርት

• መረጃን በቀላሉ ማግኘት፡-

ሰው ሠራሽ አስተውሎትተማሪዎች መጻሕፍት፣ የምርምር ጽሑፎች፣ ማብራሪያዎች፣ የቋንቋ ትርጉሞች እና ማጠቃለያዎች በፍጥነት እንዲያገኙ ይረዳል። ይህ የመማር ብቃትንና ፍጥነትን ሊያሻሽል ይችላል።

• የምርምር እገዛ

ሰው ሠራሽ አስተውሎት ሐሳቦችን በማደራጀት፣ ረቂቅ ማውጫዎችን በማዘጋጀት፣ ዋቢ መጻሕፍትን በማስገኘት፣ ሰዋሰውን በማስተካከል፣ ረጅም ጽሑፎችን በማጠቃለል፣ እና መረጃዎችን በመተንተን ተማሪዎችን ሊረዳ ይችላል። እንዲሁም ለድኅረ-ምረቃ ተማሪዎች የሥነ-ጽሑፍ ክለሳ (literature review) ፣ የጽሑፍ ቅርጽ ማስተካከል ፣ የዋቢ ጽሑፎች አደረጃጀት (citation organization) ወ.ዘ.ተ ላይ ሊያግዝ ይችላል።

• የቋንቋ እና የተግባቦት ድጋፍ

በባዕድ ቋንቋዎች የሚቸገሩ ተማሪዎች ሰው ሠራሽ አገልግሎት ለትርጉም፣ ለሰዋስው እርማት፣ ቃላትን ለመማር እና ለአካዳሚክ ጽሑፍ ድጋፍ መጠቀም ይችላሉ።

• የጊዜ ቁጠባ

በተለምዶ ብዙ ሰዓታት የሚወስዱ ሥራዎች አንዳንድ ጊዜ በ-AI እገዛ በፍጥነት ሊጠናቀቁ ይችላሉ፤ ይህም ተማሪዎች ይበልጥ ጥልቅ በሆነ ጥናትና ትንተና ላይ እንዲያተኩሩ ዕድል ይሰጣል።

ለ. ከቤተክርስቲያን እና መንፈሳዊ ሕይወት ጋር የተያያዙ ጥቅሞች

ሰው ሠራሽ አስተውሎት በጥንቃቄ ጥቅም ላይ ሲውል ለቤተክርስቲያን አገልግሎት እና ለመንፈሳዊ ትምህርት ሊያግዝ ይችላል።

• መንፈሳዊ ትምህርቶችን ለማግኘት

የክፍተኛ ትምህርት ተቋማት የግቢ ጉባኤያት ተማሪዎች ሰው ሠራሽ አስተውሎትን  የመጽሐፍ ቅዱስ ጥቅሶችን ለመፈለግ፣ የቀደሙት ሊቃውንትና የቅዱሳን አባቶችን ጽሑፎች ለማግኘት፣ የቤተክርስቲያንን ታሪክ ለመማር፣ ኦርቶዶክሳዊ ሥነ-መለኮትን ለማጥናት ሊጠቀሙበት ይችላሉ።

• ለሐዋርያዊ አገልግሎት (ለትምህርታዊ አገልግሎት)

የቤተክርስቲያን መምህራንና አገልጋዮች ሰው ሠራሽ አገልግሎትን ትምህርቶችን ለማዘጋጀት፣ የማስተማሪያ ቁሳቁሶችን ለማደራጀት፣ ሰነዶችን ለመተርጎም፣ እና የኢንተርኔት (ኦንላይን) ስብከተ-ወንጌልን ለመደገፍ በሚገባ  ሊገለገሉበት ይችላሉ።

• በቤተክርስቲያን ፈተናዎች እና ችግሮች ላይ ምርምር ለማድረግ

ከላይ ካየናቸው ጥቅሞች ከፍ ባለ መንገድ ከተመለከትነው ደግሞ  ሰው ሠራሽ አስተውሎትን  የግቢ ጉባኤያት አገልጋዮች በተለይ ድኅረ-ምረቃ ተማሪዎች ማኅበራዊ ፈተናዎችን ለመተንተን፣ የወጣቶችን ችግሮች ለመመርመር፣ የግቢ ጉባኤያት እና የሰንበት ትምህርት ቤቶችን የአገልግሎት አካሄድ ለማጥናትና ለማዘመን፣ ከአኀት እና ሌሎች ምሥራቅ ኦርቶዶክስ አብያተ ክርስቲያናት ጋር የተያያዙ ተግባራዊ ሊሆኑ የሚችሉ የአገልግሎት መፍትሔዎችን ለመቅረጽ ጥቅም ላይ ማዋል ይቻላል።

• የሰው ሠራሽ አስተውሎት ጉዳት

ምንም እንኳን ከላይ የተጠቀሱትንና ሌሎችም ጥቅሞች ቢኖሩትም፣ ሰው ሠራሽ አስተውሎት ያለ አግባብ ጥቅም ላይ ከዋለ በቀላሉ የማንወጣቸው ከባድ ጉዳቶችን ሊያስከትል ይችላል።

ሀ. ትምህርታዊ ጉዳቶች

• ጥገኝነት እና ምሁራዊ ስንፍና

ሰው ሠራሽ አስተውሎት አጠቃቀም ላይ ከሁሉ የላቀው አደጋ በእሱ ላይ ከመጠን በላይ መደገፍ ነው። የከፍተኛ ትምህርት ተቋማት የግቢ ጉባኤያት ተማሪዎች ሙሉ በሙሉ በAI ላይ ሲደገፉ፦ በጥልቀት ማሰብ ያቆማሉ፤ ማንበብን ይተዋሉ፤ የማሰብ (የመተንተን) ችሎታቸውን ያጣሉ፤ እናም የፈጠራ ብቃታቸው ይዳከማል። መማር ደግሞ ጥረትን፣ ሥርዓትን (ዲስፕሊንን) እና ልፋትን ይጠይቃል። ኦርቶዶክሳዊ የቅዱሳን አባቶች ሕይወት እንደሚያስተምረን አእምሮአዊም ሆነ መንፈሳዊ ዕድገት የሚመጣው በሥራና በትዕግሥት ነው።

ሐዋርያው ቅዱስ ጳውሎስ “ከእናንተ ጋር ሳለን፦ ሊሠራ የማይወድ ማንም አይብላ ብለን አዘናችሁ ነበርና።”  (፪ኛ ተሰ. ፫፥፲) እንዳለ ሰው ሠራሽ አስተውሎት ማሰብን ሊያግዝ ይገባል እንጂ ሊተካው አይገባም።

• የምርምር ክሂሎት መዳከም

እውነተኛ ምርምር ጥያቄ መጠየቅን፣ ማጣራትን፣ ማነጻጸርን፣ መተንተንን፣ እና የራስን አዲስ ትንታኔ ማቅረብን ይጠይቃል። ተማሪዎች በ-AI የተፈጠረውን ጽሑፍ ዝም ብለው የሚገለብጡ ከሆነ ፡- የምርምር ዘዴን ማዳበር ያቅታቸዋል፤ የአካዳሚክ ታማኝነትን ያጣሉ። ከዚህ የተነሣ ራሳቸውን ችለው ሳይንሳዊ ሥራዎችን መሥራት የማይችሉ ይሆናሉ። በመጨረሻም እንዲህ ዓይነቶቹ ተማሪዎች ዲግሪ ሊይዙ ይችላሉ፤ ነገር ግን እውነተኛ ብቃት አይኖራቸውም።

• የሌሎችን ሥራ መስረቅ (Plagiarism) እና አካዳሚካዊ ታማኝነት ማጣት

በሰው ሠራሽ አስተውሎት-AI የተዘጋጀን ሥራ ያለ ምንም ግምገማ ወይም ምንጩን ሳይጠቅሱ በቀጥታ መቅዳት የስርቆት እና የሐሰተኝነት መገለጫ ነው። አካዳሚካዊ ታማኝነት እውነተኛነትንና ኃላፊነትን ይጠይቃል። የኦርቶዶክሳዊ መንፈሳዊነትም ሐሰትን በጥብቅ ይከለክላል። በቅዱስ መጽሐፍ “ስለዚህ ውሸትን አስወግዳችሁ፥ … እያንዳንዳችሁ ከባልንጀሮቻችሁ ጋር እውነትን ተነጋገሩ።” (ኤፌ. ፬፥፳፭) እንዳለ አንድ ክርስቲያን ተማሪ ለምቾት ሲል እውነትን አሳልፎ መስጠት የለበትም።

• የተሳሳተ መረጃ እና ዕውቀት

ሰው ሠራሽ አስተውሎት አንዳንድ ጊዜ ትክክል ያልሆኑ መረጃዎችን፣ ተሳሳቱ ዋቢ መጻሕፍትን፣የተዛቡ ትርጓሜዎችን ወይም ወገንተኝነት ያለባቸውን ድምዳሜዎች ያመነጫል። እንዲሁም መንፈሳዊ ምሥጢራትን ወይም ታሪካዊ እውነታዎችን በትክክል ላይረዳ ይችላል። የነገረ መለኮት (Theology) ዕውቀትን ከሰብአዊ ፍልስፍና ጋር በመደባለቅ የተሳሳተ ድምዳሜ ሊሰጥ ይችላል።

ለ. ከቤተክርስቲያናዊ ሕይወት አኳያ የሚያስከትላቸው ጉዳቶች

ቶሎ ማስተዋልና መረዳት ካልተቻለ በAI ምክንያት በሚያጋጥሙ ፈተናዎችበመንፈሳዊ ሕይወት የሚደርሰው ጉዳት ከአካዳሚክ ጉዳት የከፋ ሊሆን ይችላል። ለዚዚህም የሚከተሉትን ማሳያዎች እንመልከት፡-

• የግል መንፈሳዊነት መዳከም

ኦርቶዶክሳዊ መንፈሳዊነት ክርስቲያናዊ ተጋድሎን፣ ሥርዓትን ፣ ትዕግሥትን፣ ትኩረትን፣ ጽናትንና ትጋትን እጅጉን ይፈልጋል። ለፈጣን የቴክኖሎጂ እገዛ ሁል ጊዜ መገዛት ትዕግሥትን፣ ጸጥታን፣ የተመስጦ ሕይወትን፣ ጥልቅ ሱባኤን ወዘተ. ሊያዳክም ይችላል።

• ከቤተክርስቲያን ኅብረት እና ከአባቶች ምክር መለየት

ከልክ ያለፈ በዲጂታል ቴክኖሎጂ ጥገኛ መሆን ከቅድስት ቤተከርስቲያን ኅብረታዊና ሥርዓተ-አምልኮ ሕይወት፣ ከቤተ ክርስቲያን አባቶች ምክርና ኑዛዜ ከቤተክርስቲያን ትውፊት ወዘተ. ቀስ በቀስ ሊነጥለን እና ሊያርቀን ይችላል።

• ትዕቢት እና የዕውቀት ቅዠት

መረጃን በቀላሉ ማግኘት ምሁራዊ መታበይን ሊፈጥር ይችላል። ‘መረጃዎችን ወዲያውኑ ማግኘት ስለምችንል ሁሉንም ነገር አውቃለሁ’ ወደሚል ግልብ ሕይወት ሊመራን ይችላል። ነገር ግን ያገኘነው መረጃ እንጂ ጥበብ አይደለም። የቤተክርስቲያን አባቶች ከትዕቢት እንድንጠበቅ ደጋግመው ያስጠነቅቃሉ። ትዕቢት መንፈሳዊ ማስተዋልንና ጥበበ እግዚአብሔርን ሊያጨልም ይችላልና።

• ጸጥታ እና የውስጥ ትኩረት ማጣት

የዘመኑ ቴክኖሎጂዎች አእምሮን ዘወትር ያነቃቁታል። ከመጠን በላይ በዲጂታል ነገሮች ላይ ጥገኛ መሆን የውስጥ ጸጥታን (እርጋታን)፣ ማሰላሰልን፣ ጸሎትን እና ለእግዚአብሔር የሚሰጠውን ትኩረት ያዳክማል።

• የግቢ ጉባኤያት ተማሪዎች AIን እንዴት እንጠቀም?

መጽሐፍ ቅዱስ “ሁሉን ፈትኑ መልካሙንም ያዙ” ይላል። (፩ኛ ተሰ. ፭፥፳፩) የግቢ ጉባኤያት ተማሪዎች ቴክኖሎጂውን እንደ ጌታ ሳይሆን እንደ አገልጋይ ሊጠቀሙበት ይገባል።

• AIን እንደ ማሟያ መሣሪያ ብቻ መጠቀም

ተማሪዎች ለሚፈልጓቸው ጉዳዮች መጻሕፍትን በራሳቸው ማንበብ፣ የራሳቸውን ትንታኔ መጻፍ፣ በሂሳዊ መንገድ መመልከት እና AI-ን የመማር ሂደታቸውን ለመደገፍ ብቻ መጠቀም አለባቸው። በመሠረታዊነት ጥሩ ትምህርት ጥያቄን፣ ጥረትን፣ መተንተን እና ሥርዓትን ይፈልጋል።

• መረጃዎችን በጥንቃቄ ማረጋገጥ

ተማሪዎች ከ-AI የሚያገኟቸው ምላሾችን ከአካዳሚክ መጻሕፍት፣ ከምርምር መጽሔቶች (journals)፣ ከመጽሐፍ ቅዱስ፣ ከአባቶች ጽሑፎች፣ እና ከታመኑ ምሁራን ሥራዎች ጋር በማነጻጸርና በማመሳከር ጉዳዮችን በማስተዋል መጠቀም አስፈላጊ ነው።

• የቤተክርስቲያን ሥርዓትን መጠበቅ

የግቢ ጉባኤያት ተማሪዎች ምን ጊዜም ቴክኖሎጂን ከቤተ ክርስቲያን አስተምህሮና ሥርዓት ሥር አድርገውና አስማምተው መጠቀም ላይ ቆራጥ መሆን ይጠበቅባቸዋል። በተለይ የጾም፣ የጸሎት፣ የንስሐና የምሥጢራት ሕይወትን፣ የቅዳሴና የሥርዓተ አምልኮ ሱታፌን፣ የቅዱሳት መጻሕፍት ንባብ ሕይወትን ወዘተ. የAI አገልግሎት ጊዜ እንዲተካባቸው በፍጹም መፍቀድ የለባቸውም።

• እውነተኛ ጥናትና ምርምር ማድረግ

የግቢ ጉባኤያት አመራር እና ተመራቂ ተማሪዎች በተለይ የድኅረ-ምረቃ ተማሪዎች የመመረቂያ ጽሑፍ (thesis) በሚጽፉበት ጊዜ በቀጥታ ከ-AI የመቅዳት ፈተና ይገጥማቸዋል። ይህ ትልቅ አካዳሚያዊና መንፈሳዊ ችግሮችን ይፈጥራል። ይልቁንም ተማሪዎች AI-ን በኃላፊነት ስሜት ሊጠቀሙበት ይገባል።

AI ለምናደርጋቸው ጥናቶችና ምርምሮች የጽሑፍ ቅርጽ (formatting)፣ ማውጫዎች፣ ማጠቃለያዎች፣ እና አደረጃጀትን በመስጠትና በመፍጠር ሊያግዝ ይችላል። ነገር ግን ክርክሮች (arguments)፣ ትንታኔዎች (analysis)፣ ትርጓሜዎች (interpretation)፣ እና ድምዳሜዎች (conclusions) ወ.ዘ.ተ ከተማሪ ከራሱ ምሁራዊ ጥረት መምጣት አለባቸው።

ይልቁንም ጠንካራ ምርምር እውነተኛ ችግሮችን እንደሚፈታ በማመን ሰዎችን ቃለ-መጠይቅ ማድረግ፣ የመስክ መረጃዎችን መሰብሰብ፣ የቤተክርስቲያንን ነባራዊ ሁኔታዎች መታዘብ፣ የአካባቢውን ችግሮች መተንተን፣ እና ከእውነተኛ የሚመለከታቸው አካላት/ማኅበረሰብ ጋር በመገናኘት የተፈተነና የታሸ የጥናትና ምርምር ውጤት ባለቤት መሆን መቼም ሊዘነጋ አይገባውም።

በቤተ ክርስቲንና ኦርቶዶክሳውን ሕይወት ታሳቢ ሊሆኑ የሚችሉ የጥናትና ምርምር መስኮች፦

• የወጣቶች መንፈሳዊ ተጋድሎ (ፈተናዎች)፣
• የቴክኖሎጂ ሱስ፣
• የቤተክርስቲያን ጥንታውያን መጻሕፍትንና የብራና ጽሑፎችን በዲጂታል መንገድ የመጠበቂያ (Archiving) ሥርዓት
• የግእዝ ቋንቋን ጠብቆ ማቆየት፣
• የዲጂታል ስብከተ-ወንጌል አገልግሎት
• ሥነ-ምግባራዊ የ-AI አጠቃቀም፣
• የአእምሮ ጤና እና መንፈሳዊነት፣
• ጥናትና ምርምር ለቤተክርስቲያን ያለው ፋይዳ
• የቤተክርስቲያን አስተዳደር ሥርዓቶች የተወሰኑት ናቸው።
• አካዳሚክ ጥራትን ከመንፈሳዊ ሕይወት ጋር ማዋሐድ

ቅዱስ ባስልዮስ ዘቂሳሪያ “ለመንፈሳዊ ሕይወት የሚጠቅመንን ዕውቀት ከዓለማውያን መጻሕፍትም ቢሆን መቅሰም አለብን” እንዳለው፣ ትምህርት የሰውን ልጅ ወደ በጎነት እና ወደ እውነት ሊመራው ይገባል። ስለዚህ በግቢ ጉባኤያት የሚያልፉ ምሁራን እውነትን፣ ትሕትናን፣ ታማኝነትን፣ አገልጋይነትን … ገንዘብ ማድረግ ይጠበቅባቸዋል። ከእነዚህ መንፈሳዊ ዕሴቶች ውጭ የሆነ ዕውቀት የትም ሊያደርስ አይችልም። ያለ እግዚአብሔር የሚደረግ የሰው ልጅ እድገት አደገኛ እንደሆነ ቤተክርስቲያን ታስተምራለች። ቴክኖሎጂ የሰውን ልጅ ከኃጢአት፣ ከሞት፣ ከራስ ወዳድነት፣ ከትዕቢት ወይም ከመንፈሳዊ ባዶነት ሊያድነው አይችልም። የሰውን ልብ በበጎነት የሚለውጠው እና ወደ ፍጹም ድኅነት የሚያደርሰው እግዚአብሔር ብቻ ነው።

ቅዱስ መጽሐፍ “ሰው ዓለሙን ሁሉ ቢያተርፍ ነፍሱንም ቢያጠፋ ምን ይጠቅመዋል?”  (ማር. ፰፥፴፮) እንዳለ ሰው ሠራሽ አስተውሎት (AIን) ስንጠቀም መንፈሳዊ ማንነታችንን በማያጠፋ እና ለአካዳሚክ ስኬታችን ድጋፍ በሚሰጥ ሚዛን ላይ መሆን አለበት።

በአጠቃላይ ሰው ሠራሸ አስተውሎት (AI) ለክርስቲያኖች በጎ ዕድልም ፈተናም ነው። ሙሉ በሙሉ በጎ ወይም ሙሉ በሙሉ ክፉ አይደለም። ጥቅሙ የሰው ልጅ በሚጠቀምበት መንገድ ላይ የሚወሰን ነው። የግቢ ጉባኤያት ወጣት ኦርቶዶክሳውያን ተማሪዎች ቴክኖሎጂውን በጥንቃቄና በኃላፊነት ስሜት በመጠቀም፣ በአንድ እጃቸው የሳይንስ ዕውቀታቸውን፣ የምርምር ጽሑፎቻቸውን፣ በሌላ እጃቸው ደግሞ የቤተከርስቲያን አገልግሎትና መንፈሳዊ ሕይወትን ይዘው፣ ለቤተክርስቲያንና ለሀገር የሚተርፍ ብሩህ አእምሮና ንጹሕ ልብ ያላቸው ምሁራን ሆነው መውጣት የምችሉባቸው ሁኔታዎች እንዳሉ በመረዳት ጊዜው እና ቴክኖሎጂውን በአግባቡ መጠቀም ይጠበቅባቸዋል።